Deobandije i njihov Darul-'uloom Ahmet Alibašić Najjača ortodoksna snaga na Potkontinentu, deobandije su indo-pakistanski reformistički pokret sa centrom u visokoškolskoj islamskoj obrazovnoj instituciji Daru ‘l-‘ulumu u Deobandu, gradu udaljenom nešto više od sto kilometara sjeveroistočno od Delhija. Daru ‘l-‘ulum su 1866. ili 1867. g. osnovali učenici Šah Velijjullahova sina Šah ‘Abdulaziza upoznati sa britanskim institucijama Mevlana Muhammed Qasim Nanautavi i Mevlana Rašid Ahmed Gangohi s namjerom prenošenja tradicionalnog islamskog znanja putem moderno ustrojene obrazovne institucije za školovanje imama, učitelja, upravitelja vakufa, pisaca, itd. Cilj je bio očuvati vjerska učenja u periodu nemuslimanske vlasti i burnih društvenih promjena podsjećajući muslimane na standarde ispravne prakse. U trenutku kada je osnovan Daru ‘l-‘ulum klasično medresansko obrazovanje u Indiji bilo je na izdisaju. Osnivači ove škole dolazili su iz dva kruga: reformistički orijentirane delhijske uleme povezane sa porodicom Šah Velijjullaha i Sejjida Ahmeda Barelvija i Delhijskog koledža koga su osnovali Britanci, a u kome su predavane evropske i “orijentalne” nauke na urdu jeziku. Škola je počela sa desetak studenata da bi za prvih sto godina proizvela oko 7500 svršenika. U domu Daru ‘l-‘uluma nisu rijetki studenti iz inostranstva pa i sa drugih kontinenata s obzirom da je diploma Daru ‘l-‘uluma priznata od univerziteta u Indiji i Saudijskoj Arabiji, Azhara, i drugih institucija. Pripadnici ove škole, koja se smatra bastionom konzervativnog sunnijskog islama, ostvarili su posebno zapažene rezultate na polju izučavanja Hadisa i neovisnog finansiranja. Oni su vrlo ponosni na četiri pravne škole islama koje poštuju uz posebno potenciranje hanefijskog mezheba u svom obrazovnom programu koji vodi do titula fazil, alim i kamil (svršenik dodiplomskog studija, magistar i doktor). Deobandska ulema u svojim radovima vatreno brani potrebu prihvatanja tumačenja i konsenzusa ranijih sunnijskih učenjaka i pravnika. S tih pozicija su bili među prvim i najglasnijim oponentima aligarhskog kruga i ahmedija. Deobandski krug posebnim čini i prihvatanje sufizma uz odbacivanje njegovih elemenata lokalnog porijekla. Tradicija tog “trijeznog sufizma” je izrazito jaka. Glavna obilježja deobandske prakse uključuju protivljenje obilježavanju godišnjica smrti na mezarjima šejhova (‘urs), podjeli hrane za mrtve nakon učenja Fatihe i elaboriranim ceremonijama vezanim za rođenje, sklapanje braka i smrt koje su često tipične za lokalne nemuslimane. Svršenici ove škole rade kao imami, mutevelije vakufa i džamija, vaizi, pisci i izdavači. Pored Daru ‘l-‘uluma, deobandije imaju mrežu osnovnih i srednjih škola čiji je broj 1967. dosezao cifru od devet hiljada. Deobandske škole su i danas prisutne širom Indije, a deobandije predstavljaju jedan od glavnih tokova islamskog mišljenja na Potkontinentu. To je danas najveća mreža institucija za propagiranje i širenje islamskih nauka. Na oficijelnom vebsajtu institucije stoji da pored Azhara na svijetu nema slične institucije. Na istom sajtu se može naći preciznije određenje deobandijske škole islamskog mišljenja i prakse koje je izrekao jedan od njegovih rektora u formulaciji: “Vjera Daru ‘l-‘uluma je islam, sekta ehlu sunneti ve ‘l-džema‘a, mezheb hanefijski, ponašanje sufijsko, dijalektika maturidijsko-eš‘arijska, tarikat sufijski, misao velijullahovska, mešreb (po utemeljiteljima) kasimijsko-rašidijski, a veza deobandska.” Kao sedam temelja umjerenog deobandskog metoda navode se: poznavanje šeriata, slijeđenje tarikata, pridržavanje Sunneta, poštivanje hanefijskog fikha i dijalektičkom maturidizma, odbacivanje devijacija i kušanje qasimizma i rašidizma. Deobandski krug se koristi urdu jezikom. U početku apolitična, deobandska ulema je kasnije uspostavila veze sa krugom oko Muslimanskog univerziteta u Aligarhu i u velikom broju uzela učešća u pro-Kongresom Udruženju indijske uleme (Jam‘iyatul ‘Ulama-i Hind) osnovanom 1919. Oni su se nadali da će po izgonu Britanaca imati priliku život muslimana organizirati na islamskim principima i tako privući nemuslimane u islam. Također su se nadali jedinstvenoj Indiji u kojoj bi muslimani kontrolisali svoje školstvo i pravne poslove, te su stoga bili protiv podjele Indije. Kako se dan osamostaljenja Indije bližio sve veći broj deobandija se izjašnjavao protiv stvaranja Pakistana kako zbog nade u veliku pravnu, vjersku, kulturnu i političku autonomiju muslimana u neovisnoj Indiji tako i zbog sumnje da sekularno vođstvo Muslimanske lige može i hoće formirati islamsku državu. Manjina koja se opredjelila za propakistansku opciju osnovala je 1945. u Kalkuti Udruženje islamske uleme (Jam‘iyatul ‘Ulama’-i Islam), koje će kasnije nastaviti rad kao politička stranka u Pakistanu. Na ceremoniji obilježavanja stogodišnjice postojanja Daru ‘l-‘uluma bila je prisutna i premijerka Indije, Indira Gandhi, a tom prilikom je izdata i poštanska marka. Početkom osamdesetih godina 20. st. školu su potresali nesporazumi oko pitanja nacionale pripadnosti. Onaj drugi, nepolitički pravac deobandija našao je svoj organizacijski izraz u masovnom, međunarodnom pokretu Tablighi Jama‘at, poznatom još od 1920-ih a čijim se formalnim osnivačem smatra Mevlana Muhammed Iljas. Pokret posebno cijeni hadiski utemeljena djela Mevlana Muhammeda Zekerijja Kandehlevija, dugogodišnjeg pripadnika Deobandove sestrinske škole, Mazahir-i ‘Ulum. Najljući protivnici deobandskog reformizma su bili i ostali Ehlu’l-hadis i barelvije